Yangın Merdiveni Nasıl Projelendirilir? – Teknik ve Detaylı Rehber

Yangın merdiveni, bir binada acil durumda insanların güvenli şekilde tahliye edilmesini sağlayan en önemli kaçış sistemlerinden biridir. Ancak güvenli bir yangın merdiveni yalnızca çelik profillerin bir araya getirilmesiyle oluşturulmaz. Yangın merdiveni projelendirme sürecinin, binanın özellikleri ve yangın güvenliği gereklilikleri dikkate alınarak profesyonel şekilde yapılması gerekir.

Peki yangın merdiveni nasıl projelendirilir? Yangın merdiveni projesi hazırlanırken öncelikle binanın kullanım amacı, kat sayısı, yapı yüksekliği, kullanıcı yükü, mevcut kaçış yolları ve bina mimarisi incelenir. Ardından kaçış güzergâhları belirlenir, merdivenlerin konumu ve sayısı değerlendirilir, ölçülendirme yapılır ve taşıyıcı sistem buna göre tasarlanır.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre kaçış merdivenleri, kaçış yollarının bütününden bağımsız düşünülmemelidir. Bakanlığın yönetmelik kılavuzu da kaçış merdivenlerinin diğer kaçış yolu unsurlarıyla birlikte tasarlanması gerektiğini belirtmektedir.

Yangın Merdiveni Projelendirme Nedir?

Yangın merdiveni projelendirme; binanın yangın sırasında güvenli şekilde tahliye edilebilmesi için gerekli kaçış merdivenlerinin ve bunlara bağlı sistemlerin teknik olarak planlanmasıdır.

Bir yangın merdiveni projesinde genel olarak;

• Bina planları,
• Katlar,
• Kaçış yolları,
• Acil çıkışlar,
• Yangın merdivenlerinin konumu,
• Merdiven genişlikleri,
• Basamak ölçüleri,
• Sahanlıklar,
• Korkuluklar,
• Kapılar,
• Taşıyıcı sistem,
• Bağlantı noktaları,
• Çelik konstrüksiyon elemanları

değerlendirilir.

Dolayısıyla iyi hazırlanmış bir proje, yalnızca merdivenin çizimini değil, binanın tamamındaki tahliye düzenini dikkate alır.

Yangın Merdiveni Projesi Nasıl Hazırlanır?

Yangın merdiveni projesi hazırlanırken belirli bir sıra izlenmesi gerekir.

1. Bina bilgileri toplanır

İlk aşamada binaya ilişkin temel bilgiler belirlenir.

Bunlar arasında;

• Bina kullanım amacı,
• Kat sayısı,
• Bina yüksekliği,
• Kat alanları,
• Kullanıcı sayısı,
• Yapının mevcut veya yeni bina olması,
• Mevcut merdivenler,
• Kapı ve koridorlar,
• Yapının taşıyıcı sistemi

yer alır.

Bir fabrika ile apartmanın veya otel ile okulun yangın merdiveni projesi aynı şekilde hazırlanamaz. Binanın kullanım amacı, tahliye senaryosunun önemli bir parçasıdır.

2. Kullanıcı yükü belirlenir

Yangın merdiveni projelendirmesinde binayı kullanacak kişi sayısı önemli bir kriterdir.

Kişi sayısının belirlenmesi;

• Gerekli çıkış sayısının,
• Kaçış yollarının,
• Merdiven kapasitesinin,
• Tahliye düzeninin

değerlendirilmesine yardımcı olur.

Yönetmelik kılavuzunda bazı bina ve mekânlarda kullanıcı sayısına bağlı olarak birden fazla çıkış gerekliliği bulunduğu belirtilmektedir. Örneğin belirli kullanıcı yüklerinin aşılması durumunda çıkış sayısının artırılması gerekir.

3. Kaçış Yolları Belirlenir

Yangın merdiveni tek başına projelendirilmemelidir.

Yangın sırasında insanların bulundukları noktadan güvenli çıkışa ulaşabilmeleri için;

oda → koridor → kaçış yolu → yangın merdiveni → güvenli çıkış

şeklindeki tahliye güzergâhı değerlendirilmelidir.

Bakanlık kılavuzunda kaçış merdivenlerinin kaçış yolları bütününün bir parçası olduğu ve diğer kaçış yolu unsurlarından bağımsız tasarlanamayacağı belirtilmektedir.

4. Yangın Merdiveninin Konumu Belirlenir

Projelendirmenin en önemli aşamalarından biri merdivenin konumunun belirlenmesidir.

Yangın merdiveninin yeri belirlenirken;

• Kat planı,
• Kullanıcı yükü,
• En uzak noktaların çıkışa ulaşımı,
• Kaçış mesafeleri,
• Mevcut yapısal elemanlar,
• Bina cephesi,
• Merdivene ulaşan kapılar

birlikte değerlendirilir.

Yönetmelik kılavuzunda kaçış merdiveni yuvalarının yerinin belirlenmesinde en uzak kaçış mesafesi ve kullanıcı yükünün esas alınması gerektiği belirtilmektedir. Ayrıca alternatif kaçışların birbirinden uygun şekilde ayrılması önemlidir.

5. Kaçış Merdiveni Sayısı Belirlenir

Her binada tek bir yangın merdiveni yeterli olacak diye bir kural bulunmaz.

Gerekli çıkış sayısı;

• Bina kullanım sınıfına,
• Kullanıcı yüküne,
• Bina yüksekliğine,
• Kaçış düzenine,
• Yönetmelikteki ilgili koşullara

göre değerlendirilir.

Bazı yapılarda birden fazla kaçış merdiveni veya çıkış düzenlemesi gerekebilir.

Bu nedenle yalnızca binanın kat sayısına bakılarak “bir tane yangın merdiveni yeterlidir” şeklinde karar vermek doğru değildir.

6. Yangın Merdiveni Ölçülendirilir

Projenin önemli aşamalarından biri merdivenin ölçülendirilmesidir.

Projede;

• Merdiven genişliği,
• Basamak genişliği,
• Basamak yüksekliği,
• Sahanlık ölçüleri,
• Kat yüksekliği,
• Merdiven kolu,
• Korkuluklar,
• Küpeşte,
• Kapı açıklıkları

gibi detaylar değerlendirilir.

Bu ölçüler ilgili yönetmelik hükümlerine ve yapının kullanım özelliklerine göre belirlenmelidir.

Yangın Merdiveni Basamakları Nasıl Projelendirilir?

Basamaklar insanların güvenli ve rahat şekilde merdiveni kullanabilmesine uygun tasarlanmalıdır.

Basamak tasarımında özellikle;

• Rıht yüksekliği,
• Basamak genişliği,
• Basamak yüzeyinin kayma riski,
• Merdiven kolunun eğimi,
• Sahanlıkların konumu

dikkate alınır.

Dış cephe çelik yangın merdivenlerinde yağmur ve kar gibi dış etkenler nedeniyle basamak yüzeyinin güvenliği ayrıca değerlendirilmelidir.

7. Sahanlıklar Projelendirilir

Kat geçişlerinde kullanılan sahanlıklar, yangın merdiveninin önemli bölümlerindendir.

Sahanlıkların amacı insanların merdiven kolu arasında güvenli şekilde hareket edebilmesini ve katlara ulaşabilmesini sağlamaktır.

Projede sahanlıkların;

• Konumu,
• Ölçüsü,
• Taşıyıcı sistemi,
• Kat bağlantıları,
• Kapı ilişkisi

gösterilmelidir.

8. Yangın Merdiveni Kapıları Projelendirilir

Merdivene açılan kapılar da yangın güvenliği projesinin bir parçasıdır.

Kapıların;

• Konumu,
• Açılma yönü,
• Yangına dayanım özellikleri,
• Duman kontrolü,
• Kaçış yoluyla ilişkisi

ilgili mevzuata göre değerlendirilmelidir.

Yönetmelik kılavuzunda kaçış merdivenlerinin diğer bölümlerden belirli yangın dayanımına sahip duvar ve duman sızdırmaz kapılarla ayrılması gerektiği belirtilmektedir.

9. Taşıyıcı Sistem Projelendirilir

Çelik yangın merdivenlerinde taşıyıcı sistem ayrıca hesaplanmalıdır.

Projede;

• Kolonlar,
• Kirişler,
• Merdiven kolları,
• Sahanlık taşıyıcıları,
• Bağlantı plakaları,
• Ankrajlar,
• Civatalı bağlantılar,
• Kaynaklı birleşimler

değerlendirilir.

Burada kullanılacak çelik profilin yalnızca ölçüsüne bakmak yeterli değildir. Taşıyıcı sistemin maruz kalacağı yükler ve mevcut binaya aktarılacak kuvvetler mühendislik hesabıyla belirlenmelidir.

10. Mevcut Binaya Bağlantılar Projelendirilir

Özellikle sonradan yapılan dış cephe yangın merdivenlerinde bina ile merdiven arasındaki bağlantılar büyük önem taşır.

Merdivenin binaya bağlanacağı noktalar projede gösterilmeli ve bu bağlantıların taşıyıcı sisteme uygunluğu değerlendirilmelidir.

Yanlış yerde veya yetersiz bağlantı yapılması, merdivenin güvenliğini olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle ankraj ve bağlantı detayları profesyonel şekilde hazırlanmalıdır.

11. Korkuluk ve Küpeşte Detayları Çizilir

Yangın merdiveni projesinde yalnızca merdiven basamakları gösterilmez.

Korkuluk ve küpeşte sistemleri de projelendirilmelidir.

Korkulukların;

• Yüksekliği,
• Bağlantıları,
• Düşmeye karşı koruma özellikleri,
• Merdiven ve sahanlıklarla ilişkisi

dikkate alınır.

12. Yangın Merdiveni Kesitleri Hazırlanır

İyi hazırlanmış bir yangın merdiveni projesinde plan çizimlerinin yanı sıra kesitler de bulunmalıdır.

Kesitlerde;

• Kat yükseklikleri,
• Merdiven kolları,
• Basamaklar,
• Sahanlıklar,
• Korkuluklar,
• Taşıyıcı elemanlar,
• Bağlantı noktaları

daha anlaşılır şekilde gösterilebilir.

Yangın Merdiveni Projesinde Hangi Çizimler Bulunur?

Projenin kapsamına göre aşağıdaki çizimler hazırlanabilir:

Vaziyet planı

Merdivenin bina ve arsa içerisindeki konumunu gösterir.

Kat planları

Merdivenin her kattaki bağlantısını ve kaçış güzergâhını gösterir.

Merdiven planı

Basamak, sahanlık ve merdiven kollarının yerleşimini gösterir.

Kesit çizimleri

Merdivenin düşey geometrisini ve kat bağlantılarını gösterir.

Görünüşler

Çelik konstrüksiyonun dış görünüşünü ve cepheyle ilişkisini gösterir.

Detay çizimleri

Ankraj, bağlantı plakaları, korkuluk, basamak ve diğer imalat detaylarını gösterebilir.

Yangın Merdiveni Projelendirmesinde Yönetmelik Neden Önemlidir?

Yangın merdiveni projesinin temel amacı yalnızca binanın dışına bir merdiven yerleştirmek değildir.

Merdivenin;

• Kaçış sisteminin bir parçası olması,
• Güvenli tahliyeye hizmet etmesi,
• Uygun konumda bulunması,
• Gerekli yangın güvenliği özelliklerine sahip olması,
• Binanın kullanım özelliklerine uygun olması

gerekir.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in ilgili hükümlerinde kaçış merdivenleri ve acil çıkışlarla ilgili şartlar yer almaktadır. Bakanlığın güncel kılavuzu da bu hükümlerin uygulanmasına ilişkin açıklamalar içermektedir.

Yangın Merdiveni Projesinde Yapılan Hatalar

Yangın merdiveni projelerinde sık karşılaşılan yanlış yaklaşımlardan bazıları şunlardır:

• Binayı incelemeden standart merdiven çizmek,
• Kullanıcı yükünü dikkate almamak,
• Kaçış mesafelerini değerlendirmemek,
• Merdivenin konumunu yalnızca boş alana göre belirlemek,
• Taşıyıcı sistem hesabını ihmal etmek,
• Bina bağlantılarını yeterince detaylandırmamak,
• Kapı ve merdiven ilişkisini yanlış planlamak,
• Sahanlıkları yeterince değerlendirmemek,
• Sadece merdiveni çizip kaçış yolunun tamamını dikkate almamak.

Özellikle “her binaya aynı yangın merdiveni yapılır” düşüncesi doğru değildir.

Yeni Binalarda Yangın Merdiveni Projelendirme

Yeni binalarda yangın merdiveninin projelendirilmesi, mümkün olduğunca binanın mimari tasarımının ilk aşamalarında ele alınmalıdır.

Böylece;

• Mimari proje,
• Statik proje,
• Yangın güvenliği,
• Elektrik ve mekanik sistemler,
• Kaçış yolları

birbirleriyle daha uyumlu şekilde tasarlanabilir.

Bu yaklaşım sonradan ortaya çıkabilecek tadilat ve uyumsuzlukların önüne geçilmesine yardımcı olur.

Mevcut Binalarda Yangın Merdiveni Projelendirme

Mevcut binalarda ise süreç biraz daha farklıdır.

Öncelikle mevcut yapı yerinde incelenir. Daha sonra mevcut mimari ve taşıyıcı sistem ile yeni yangın merdiveninin nasıl ilişkilendirileceği belirlenir.

Özellikle;

• Cephe durumu,
• Kat döşemeleri,
• Pencere ve kapılar,
• Mevcut kolon ve kirişler,
• Çatı durumu,
• Arsa sınırları,
• Merdiven bağlantı noktaları

kontrol edilmelidir.

Fabrika Yangın Merdiveni Projesi Nasıl Hazırlanır?

Fabrikalarda yangın merdiveni projelendirilirken çalışan sayısı ve üretim alanlarının özellikleri özellikle önemlidir.

Üretim tesisinin;

• Üretim bölümleri,
• Depoları,
• Ofisleri,
• Makine alanları,
• Tehlike sınıfları,
• Personel yoğunluğu

birlikte değerlendirilmelidir.

Fabrika yangın merdiveni projesi, binanın tamamındaki tahliye sisteminin bir parçası olarak hazırlanmalıdır.

Otel Yangın Merdiveni Projesi Nasıl Hazırlanır?

Otellerde kullanıcıların binaya sürekli aşina olmaması nedeniyle kaçış sisteminin açık, güvenli ve doğru planlanması önemlidir.

Odalar, koridorlar, ortak alanlar ve merdivenlerin birbirleriyle ilişkisi değerlendirilmelidir.

Otelin kapasitesi ve yapı özelliklerine göre gerekli kaçış düzeni belirlenmelidir.

Yangın Merdiveni Projesi Kim Tarafından Hazırlanmalıdır?

Yangın merdiveni projesi, yalnızca imalatçı tarafından çizilen basit bir merdiven krokisi olarak değerlendirilmemelidir.

Projenin niteliğine göre mimari, statik ve yangın güvenliği açısından gerekli teknik çalışmalar ilgili yetkin meslek profesyonellerince hazırlanmalı ve gerekli onay süreçleri ilgili mevzuata göre yürütülmelidir.

İmalat aşamasında ise projeye uygun çelik konstrüksiyon üretimi ve montajı gerçekleştirilmelidir.

Sonuç: Yangın Merdiveni Nasıl Projelendirilir?

Yangın merdiveni nasıl projelendirilir? sorusunun cevabı, binanın tamamının yangın ve tahliye güvenliği açısından değerlendirilmesinden geçer.

Profesyonel bir yangın merdiveni projesinde;

• Bina özellikleri incelenir,
• Kullanıcı yükü değerlendirilir,
• Kaçış yolları belirlenir,
• Gerekli çıkış sayısı değerlendirilir,
• Merdiven konumu belirlenir,
• Ölçülendirme yapılır,
• Taşıyıcı sistem tasarlanır,
• Basamak ve sahanlıklar projelendirilir,
• Korkuluk ve küpeşte detayları hazırlanır,
• Kapılar ve bağlantılar değerlendirilir,
• Gerekli plan, kesit ve detay çizimleri hazırlanır.

Sonuç olarak yangın merdiveni projesi, yalnızca “merdivenin nerede olacağını gösteren bir çizim” değildir. Can güvenliğini doğrudan ilgilendiren, binanın kullanım amacı ve kaçış senaryosuyla birlikte ele alınması gereken teknik bir projedir.

Bu nedenle Ankara’da fabrika, iş merkezi, apartman, okul, hastane, otel, depo ve benzeri yapılara yangın merdiveni yaptırmadan önce mevcut yapının incelenmesi ve uygun teknik projenin hazırlanması büyük önem taşır.